Omgangsregeling, naleving

Bij weigering van naleving van een omgangsregeling door een met het gezag belasteouder staan enkele machtsmiddelen ter beschikking aan de andere ouder.

Politie
Wanneer een omgangsregeling niet wordt nagekomen kan daarbij de hulp van de sterke arm worden ingeroepen (art. 3:299 BW). De ouder die recht op omgang heeft kan de deurwaarder of politie inschakelen. De politie kan vragen of de ouder wil meewerken aan het uit huis halen van het kind (art 812, 813 RV).  Toch is men hiermee terughoudend omdat men politiebezoek aan de deur van moeder voor het kind te traumatisch vindt. Zou de politie hier wel gevolg aan geven dan zou volgens een zegsman van de kinderbescherming elk weekende een heel politiekorps nodig zijn om omgansregelingen te helpen uitvoeren.
Vergelijk aan de andere kant dit waar gebeurde voorval: Vader brengt het kind na een omgangsweekend niet op tijd terug volgens de moeder. Zij zag dat als ontvoering en schakelde de politie in. De politie ging met zwaailicht, sirene en koevoet het kind ophalen en nam het in pyama mee naar het politiebureau. Bizar?

Dwangsom
In geval van omgangsweigering kan men een kort geding aanspannen en een dwangsom eisen per keer dat niet wordt meegewerkt. Een dwangsom wordt door een aantal rechterlijke instanties nogal eens opgelegd. Soms helpt dat.
Een dwangsom mag meestal niet worden verrekend met de kinderalimentatie, maar het komt wel eens voor dat de betaling van de kinderalimentatie mag worden geschorst.
Er zijn moeders die liever betalen dan meewerken aan een door de rechter opgelegde omgangsregeling. Anderen die het niet kunnen betalen gaan naar de sociale dienst voor steun. Soms willen vaders de dwangsom niet innen omdat ze bang zijn daarmee het kind tekort te doen.

OnderToezichtStelling
Ondertoezichtstelling (OTS) is een kinderbeschermingsmaatregel. Wanneer het kind zodanig opgroeid dat zijn zedelijke of geestelijke belangen of gezondheid worden bedreigd kan de kinderrechter het kind onder toezicht stellen van een gezinsvoogdij-instelling. De Raad voor de kinderbescherming geeft hiervoor advies.
Wanneer het frustreren van een omgangsregeling tegen de belangen van het kind ingaat kan de maatregel van OTS worden opgelegd. Dat betekent dat het kind onder toezicht wordt gesteld. De gezinsvoogdij-instelling houdt dan contact met de ouder die het kind verzorgd en zal proberen een omgangsregeling op gang te brengen.
Bedenk dat het gevaar van ondertoezichtstelling is dat deze niet gemakkelijk wordt opgeheven en dat de rechter kan besluiten tot een uithuisplaatsing, hetgeen bijzonder moeilijk is terug te draaien.
Aan het opleggen van een omgangsOTS worden hoge eisen gesteld zodat dit waarschijnlijk nauwelijks meer zal worden toegepast.

Paradoxale toewijzing
Wanneer de verzorgende ouder de andere ouder het contact met de kinderen onthoudt en het opvoedingspatroon bij de verzorgende ouder ernstig is verstoord kan dat een reden zijn voor paradoxale toewijzing. Dat wil zeggen in die gevallen dat de verzorgende ouder zijn taken niet goed vervult kan de verblijfplaats van het kind wordt gewijzigd en worden ondergebracht bij de andere ouder.
Dit is overigens een zeer ingrijpende maatregel omdat dan het kind uit zijn vertrouwde omgeving wordt weggehaald. Men acht continuïteit in opvoeding en verzorging van groot belang voor het kind. Aan de andere kant dient de andere ouder ruimte en tijd te hebben om het kind te huisvesten en te verzorgen.

Lijfsdwang
Wanneer gebleken is dat andere middelen als dwangsom niet werken kan eventueel lijfsdwang of gijzeling worden opgelegd. Lijfsdwang wordt weinig toegepast omdat dat niet in het belang van het kind is. Maar wanneer blijkt dat een moeder herhaaldelijk niet meewerkt aan een omgangsregeling en rechterlijke uitspraken naast zich neerlegt kan lijfsdwang worden opgelegd. Immers, verdere escalatie kan moeder voorkomen door gewoon mee te werken.

Gevangenisstraf
Als ultieme sanctie bij het frustreren van een omgangsregeling past men in sommige landen gevangenisstraf toe, bijv. in België, Engeland, Frankrijk, Canada. In Nederland loopt er al enige jaren een discussie over het onderbrengen van omgangsrecht in het strafrecht. Voorstanders wijzen erop dat het straffeloos naast zich neerleggen van rechterlijke uitspraken een ondermijning is van de rechtspraak. Tegenstanders zijn bang voor de negatieve effecten voor het kind als de weigerachtige ouder hard wordt aangepakt. Men kan zich afvragen wat de voorbeeldfunctie is van een ouder die gerechterlijke uitspraken niet nakomt.